(VNmorningnews) – “Về Cần Ðước quê em mùa lúa chín, nắng hanh hanh chờ cơn gió mát lòng…”. Câu hát đó gợi lên trong trí tưởng tượng của nhiều người một cánh đồng trải vàng, thơm hương lúa Nàng Thơm Chợ Ðào của miệt Cần Ðước. Để từ đó, những chén cơm nấu từ gạo Nàng Thơm Chợ Ðào đã làm nhiều người cứ nhung nhớ về một miền quê
Cần Đước, Long An- vùng này đã từng nổi tiếng là vựa lúa của đất Gia Ðịnh trong thế kỷ XIX. Ở đây có hàng mấy chục giống lúa khác nhau. Riêng các loại lúa bắt đầu bằng chữ “Nàng” cũng cả chục loại: Nàng Tri, Nàng Rừng, Nàng Chồ, Nàng Quất, Nàng Co, Nàng Minh, Nàng Hương… nhưng không có loại nào qua nổi Nàng Thơm và nhất là Nàng Thơm Chợ Ðào.
Chợ Ðào là một chợ nhỏ nằm bên con kênh đào ăn thông với kinh Xóm Bồ chảy qua xã Mỹ Lệ, huyện Cần Ðước. Mỹ Lệ đặc thù với ngập mặn kết phèn, dư thừa phù sa. Toàn xã Mỹ Lệ ngày nay có non 1.000 héc ta đất gieo trồng nhưng chỉ có gần 20 héc ta ruộng ở Rạch Ðào trồng loại lúa quý này, cho loại gạo thơm ngon nhất.
Đây là loại gạo từ giống lúa bản địa có từ thời khai hoang. Cây lúa Nàng Thơm Chợ Đào kén đất, phải đúng thời vụ, không bón phân, năng suất thấp, nhưng bù lại giá gạo thường gấp đôi các loại gạo khác. Cây lúa cao khoảng 1m8, từ lúc rải giống tới đập lúa (thu hoạch) khoảng 150-180 ngày, tức tháng 6 đến tháng Chạp (tháng 12 Âm lịch).
Nàng Thơm Chợ Đào với đặc trưng hạt thon dài, giữa hạt gạo trong có vết màu đục trông như hạt lựu. Khi nấu cơm vừa sôi là dậy mùi thơm từ nhà dưới lên nhà trên. Khi chín, hạt cơm dẻo mềm và bóng mượt, để qua đêm cũng vẫn còn thơm.
Phải là Nàng Thơm xứ Chợ Ðào thì mới ngon, mới thơm, đến nỗi vét đến hột cơm cuối cùng mà vẫn còn nghe dư hương thoang thoảng từ cái chén. Dân gian cho rằng gạo nàng thơm Chợ Ðào là hạt ngọc quý mà ông Trời cho riêng người dân “một nắng hai sương” xứ này. Cũng bởi, cùng là giống gạo Nàng Thơm, nhưng nếu đem gieo trên cánh đồng khác thì gạo sẽ không thơm ngon bằng và cũng khó có được hạt lựu (một vệt nhỏ màu trắng đục nằm giữa hạt gạo). Điều kỳ diệu này đến nay vẫn chưa ai lý giải được.
Nàng thơm Chợ Đào là gạo tiến vua triều Nguyễn. Sách Đại Nam thực lục từng ghi nhận, năm 1838, vua Minh Mạng đã chỉ rõ: “Định lại lệ chở nộp thóc vua dùng ở Gia Định, thóc này ở 7 xã thôn huyện Phúc Lộc (huyện Cần Đước ngày nay) bông thưa gặt muộn, theo lệ cũ mỗi năm phải nộp 100 hộc, nay đổi làm 50 hộc”.
Gạo cũng đã trở thành biểu tượng của chợ Đào, của Cần Đước, của Long An và của cả miền Nam trong nhiều thế kỷ.
Từ Chợ Ðào, lớp người này, lớp người khác lớn lên, xa xứ. Dù già, trẻ, dù đi bất cứ đâu cũng vẫn nhớ về quê hương mình. Một chén cơm thơm cũng trở thành nơi đầu tiên neo nỗi nhớ.
Lớp trẻ đi học xa, được ba mẹ, bà con “cụm nụm” gửi cho một túi gạo đem lên Sài Gòn. Để mỗi khi ăn một chén cơm gạo Nàng Thơm Chợ Ðào, chúng như ăn hương-hoa, ăn thương- nhớ, ăn mà nhớ nhà, nhớ cha mẹ, nhớ chăm chỉ học hành.
Người già sống yên ổn dưới quê, từng mùa nghe rì rào sóng lúa, vui hưởng chút nhàn nhã giữa bốn bề bình nguyên thanh thản. Tới mùa Tết nhất (gạo mới nàng thơm Chợ Đào thu hoạch liền trước Tết), hay giỗ chạp, những bậc trưởng lão trong nhà khi xới một tô cơm để lên bàn thờ, thắp một nén nhang cho các bậc tiền nhân là lòng lại ngùi ngùi xúc động. Xúc động vì bởi thấy mình còn mạnh khỏe để dâng cho người đi trước một chén cơm trên mảnh đất từng thấm đẫm mồ hôi của họ, chén cơm cúng đầy ơn, đầy nghĩa, đầy tình. Ðể rồi sau đó, nhìn con cháu quây quần bên mâm cơm gia đình với những “cây nhà, lá vườn”, ông bà lại móm mém cười vì thấy cửa nhà yên ấm, sum vầy.
Ðối với người dân xứ này, chỉ cần một chén cơm gạo Nàng Thơm Chợ Ðào, ăn với một ít nước mắm kho quẹt và “sang” hơn là ăn cơm với cá bống dừa kho tiêu (thêm một đặc sản xứ này) cũng thấy sung sướng, ngon miệng. Chứ với họ, ngồi vào một mâm cơm đầy cao lương mỹ vị mà thiếu vắng hương gạo ngon nhứt miệt quê mình thì cũng chưa gọi là trọn vẹn.
Gạo Nàng Thơm nấu cháo cũng từng làm mát lòng, mát dạ bao người. Dưới bàn tay khéo léo của người dân Chợ Ðào, một ít gạo Nàng Thơm bắc lên bếp với ít nước và lửa vừa phải thì gạo sẽ từ từ nở tung như những đóa hoa nho nhỏ mềm mại và hấp dẫn. Tô cháo lót dạ buổi sáng, ấm lòng giữa khuya, để tiếp sức cho người bệnh không ăn cơm được. Nấu cháo gạo Nàng Thơm Chợ Ðào được ngon, đẹp và thơm như người dân Chợ Ðào nấu cũng là cả một “nghệ thuật”…
“Gạo Cần Đước, nước Đồng Nai”.
Về Cần Đước, Long An chẳng những được thưởng thức hương gạo Chợ Ðào, ta còn được ăn chiếc bánh tráng phồng nướng thơm mùi nếp mới, được mua xâu lạp xưởng tươi hồng ít mỡ vốn là đặc sản nổi tiếng… Ừ, chỉ bấy nhiêu đó thôi cũng đủ làm người đến, người đi đều dễ nhớ, khó quên.
Bài này được tác giả viết và từng được đăng trên báo Doanh nhân Sài Gòn Cuối Tuần (nay là Doanh nhân Plus) những năm 2005. Khoảng 20 năm trước, Việt Nam chưa có gạo ST25 và nhiều loại gạo mới khác sau này.